قوهء نفسانى و مغز از لطيف‌ترين وجود برخوردار است ؛ در نقطهء مقابل آن ، قوهء طبيعى و جنبهء مادى بدن قرار دارد ؛ و قلب و روح در ميانهء اين دو جاى مىگيرد . نكتهء جالب توجه اين است كه ابن سينا روح را زادهء قلب مىداند كه از مادهء لطيف و بخارى اخلاط مايه مىگيرد و توسط شريانهاى بالارو قلب حمل مىشود ( نگاه كنيد به قانون در طب ، ج 1 ، ص 17 ، 22 ، 23 ، 53 ، 132 ، 136 ، 160 ، 162 ، . . . ) ؛ اين ماهيت تركيبى و مادى - غير مادى روح سبب شده است كه صائن الدين جايگاه آن را در ميانهء شرق و غرب قرار دهد . ص 49 ، س 11 : لا شَرْقِيَّةٍ . . . : نه شرقى و نه غربى ( النّور 24 / 35 ) . ص 49 ، س 16 : شهرستان بزرگ كه به مثابهء ربع مسكون واقع شده : رمز بخشى از پيكر انسان است كه شامل دستگاههاى تنفسى ، گوارشى ، ادرارى و مانند اين‌ها مىشود . نيز نگاه كنيد به تعليقات ص 48 ، س 7 . ص 49 ، س 18 : طايفهء روحانيات را شهرستان اعلى . . . : « روحانيات » حواس باطنى هستند و « شهرستان اعلى كه بر طبق افلاك واقع شده » مغز با تجاويف سه‌گانهء آن است كه پنج حس باطنى را در خود جاى مىدهد . در تجويف پيشين ، حس مشترك و خيال قرار دارد ؛ تجويف ميانى محل واهمه و مفكّره است و تجويف پسين محل حافظه . صاين الدين جايگاه هر يك از حواس باطنى را با يكى از افلاك متناظر دانسته و خود حسّ مزبور را با سياره‌اى كه در آن فلك جاى دارد قرينه آورده است . براى آنكه اين نظيره‌سازى كامل شود نفس ناطقه را كه بر همهء حواس محيط است قرينهء زحل دانسته كه در فلك هفتم جاى دارد و برتر از همهء سيارات است . قمر را نيز نظيرهء حواس پنج‌گانهء ظاهرى آورده كه پايين‌تر از همه قرار دارد . صاين الدين در بيان رمزى حواس ظاهرى و باطنى تحت تأثير سهروردى بوده است ( نگاه كنيد به : مجموعهء مصنّفات ، ج 3 ، « فى حقيقة العشق » ، ص 276 - 280 ) . ص 49 ، س 19 : نوعى به ضبط وجوه ممالك شرق . . . : پيش از اين گفته‌ايم كه « شرق » رمز جلو و « غرب » رمز پشت جسد آدمى است ؛ و خيال از آنجا كه در قسمت پيشين مغز قرار دارد و مدركات حواس ظاهرى را از حس مشترك دريافت و نگهدارى مىكند « به ضبط وجوه ممالك شرق مشغول است » ؛ و قوهء وهم ، معانى جزئى پنهان در اشياء ، مثل